इरान, अमेरिका र इजरायलबीच जारी युद्धको बीचमा कूटनीतिक पहलहरू तीव्र हुँदै गए पनि समग्र अवस्था अझै अन्योलपूर्ण र तनावग्रस्त बनेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग वार्ता भइरहेको र सकारात्मक प्रगति भएको दाबी गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आशा जागेको छ । तर, इरानले औपचारिक वार्ता भइरहेको स्वीकार नगरेपछि वास्तविक अवस्था के हो भन्नेबारे स्पष्टता आउन सकेको छैन ।
१५–बुँदे प्रस्ताव र मध्यस्थ प्रयास
अमेरिका सरकारले इरानलाई १५ बुँदे प्रस्ताव पठाएको जानकारी सार्वजनिक भएको छ । उक्त प्रस्ताव पाकिस्तानमार्फत इरानसम्म पुर्याइएको बताइएको छ, जसले सम्भावित वार्ताको वातावरण तयार गर्न भूमिका खेलिरहेको छ । पाकिस्तानसँगै इजिप्ट र खाडी क्षेत्रका अन्य देशहरू पनि पर्दा पछाडि कूटनीतिक पहलमा संलग्न छन् । मुख्य उद्देश्य युद्धविराम कायम गर्नु र दीर्घकालीन समाधानको बाटो खोल्नु हो ।
युद्ध अझै जटिल बन्दै
यस्तो प्रयासका बाबजुद युद्धको अवस्था झन् जटिल बन्दै गएको छ । इरानले ‘पूर्ण विजय नआउन्जेल लड्ने’ अडान लिएको छ भने इजरायलले पनि आक्रमण जारी राख्ने सङ्केत दिएको छ । अमेरिकाले समेत मध्यपूर्वमा थप सैनिक पठाउने तयारी गरिरहेको छ, जसले कूटनीतिक पहलसँगै सैन्य दबाब बढाइरहेको देखिन्छ ।
सम्भावित वार्ताका संवेदनशील मुद्दा
संभावित वार्ताका मुख्य विषयहरू अत्यन्त संवेदनशील छन् । अमेरिकाले इरानको आणविक कार्यक्रम नियन्त्रणमा ल्याउने, क्षेप्यास्त्र क्षमता घटाउने र क्षेत्रीय समूहहरूलाई दिँदै आएको समर्थन रोक्नुपर्ने माग राखेको छ । तर, इरानले यी विषयहरूलाई आफ्नो राष्ट्रिय अधिकारसँग जोड्दै आएकोले सहमति जुटाउन निकै कठिन देखिएको छ ।
हर्मुज जलडमरूमध्यको महत्व
युद्धको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हर्मुज जलडमरूमध्य हो, जुन विश्वको प्रमुख तेल आपूर्ति मार्ग मानिन्छ । इरानले यस क्षेत्रमा नियन्त्रण कडा बनाउँदा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा अवरोध आएको छ र तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव देखिएको छ । यसले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत दबाब सिर्जना गरेको छ ।
जारी आक्रमण र मानवीय प्रभाव
दुवै पक्षबाट आक्रमण जारी नै रहेका छन् । इरानले इजरायल तथा खाडी क्षेत्रका केही स्थानहरूमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरिरहेको छ भने इजरायलले इरान र लेबनानमा हवाई आक्रमण गरिरहेको छ । यी घटनाहरूले सर्वसाधारणको ज्यान जाने र पूर्वाधारमा ठूलो क्षति हुने क्रम बढाएको छ ।
रणनीतिक विश्लेषण
विशेषज्ञहरूका अनुसार हालको अवस्था ‘दोहोरिएको रणनीति’ जस्तो देखिन्छ, जहाँ एकातर्फ वार्ताको प्रयास भइरहेको छ भने अर्कोतर्फ युद्धलाई निरन्तरता दिइएको छ । यस्तो परिस्थितिमा कुनै पनि सानो घटना वा निर्णयले द्वन्द्वलाई अझ ठूलो स्वरूप दिन सक्ने जोखिम रहेको छ ।
शान्ति वा दीर्घकालीन द्वन्द्व?
इरान–अमेरिका युद्ध अहिले निर्णायक मोडमा पुगेको छ । कूटनीतिक प्रयास सफल भए शान्तिको बाटो खुल्न सक्छ, तर असफल भए यो द्वन्द्व अझ व्यापक र दीर्घकालीन बन्न सक्ने सम्भावना उच्च रहेको छ ।
खुसी
दुःखी
अचम्मित
उत्साहित
आक्रोशित
